Veel mensen voelen dat er iets schuurt in hun werk, maar doen er niets mee. Ze halen weinig energie meer uit hun baan, twijfelen of ze nog wel op de juiste plek zitten, maar blijven toch. Vertrekken lijkt geen optie. Het fenomeen ‘vastzitten in je baan’, ook wel bekend als locked at the job, blijkt volgens onderzoek verrassend groot. En dat heeft gevolgen voor medewerkers, teams en organisaties.
Voor dit artikel spraken we met dr. Merel Feenstra-Verschure, die zich op het snijvlak van onderzoek en praktijk bezighoudt met het fenomeen ‘vastzitten in je baan’. Vanuit haar rol als Assistant Professor organisatiepsychologie en Academic Director bij TIAS School for Business and Society onderzoekt zij onder meer de relatie tussen medewerkers, leidinggevenden met duurzame inzetbaarheid en arbeidsmobiliteit. Daarnaast adviseert zij bestuurders en begeleidt zij mensen die zijn vastgelopen in hun werk.
Ook spraken we met drs. Marcel van Bergen, programmamanager en senior adviseur arbeidsmobiliteit bij Geerts & Partners. Marcel is gespecialiseerd in arbeidsmobiliteits- en loopbaanvraagstukken binnen de publieke sector en adviseert organisaties over duurzame inzetbaarheid, talentontwikkeling en strategische personeelsvraagstukken. Vanuit zijn ruime ervaring begeleidt hij zowel organisaties als professionals bij vraagstukken rondom mobiliteit, ontwikkeling en verandering.
Op basis van onderzoek en praktijkervaring zien zij dagelijks wat er gebeurt wanneer mensen te lang blijven zitten op een plek die niet meer bij hen past. Hun boodschap is helder: een gezonde baan gaat niet alleen over vitaliteit, werkdruk of verzuim. Het gaat ook over het vermogen om in beweging te blijven en daar reflectief mee bezig te kunnen zijn.
Herken je signalen van ‘vastzitten’ binnen jouw organisatie?
Veel medewerkers blijven functioneren terwijl hun energie, motivatie en werkplezier langzaam afnemen. Door signalen vroegtijdig te herkennen, voorkom je uitval en vergroot je duurzame inzetbaarheid.
Benieuwd hoe jouw organisatie arbeidsmobiliteit en gezond werken kan versterken?Wat betekent ‘vastzitten in je baan’?
Volgens Feenstra-Verschure is er pas sprake van vastzitten in je baan wanneer twee dimensies tegelijkertijd spelen. Enerzijds ervaart iemand een gevoel van ontevredenheid over het werk. Anderzijds bestaat de perceptie dat vertrekken geen realistische optie is.
“Je bevindt je eigenlijk in een spagaat. Je wilt niet meer blijven, maar je hebt tegelijkertijd het gevoel dat je niet weg kunt.”
Die perceptie van beperkte opties kan verschillende oorzaken hebben, zoals een goed salaris, aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, een lang dienstverband, een specialistische functie of angst voor het onbekende. Tegelijkertijd kunnen medewerkers minder werktevredenheid ervaren door een gebrek aan uitdaging, waardering, ontwikkelmogelijkheden of een minder prettige samenwerking met collega’s of leidinggevende. Juist de combinatie van deze baanontevredenheid én ervaren beperkingen in een mogelijke nieuwe baan maakt het fenomeen lastig herkenbaar.
Hoe groot is de groep medewerkers die vastzit in het werk?
Uit het onderzoek van Feenstra-Verschure blijkt dat ongeveer één op de vijf medewerkers vastzit in zijn of haar baan. Maar dat cijfer vertelt niet het hele verhaal. Tijdens lezingen vraagt zij altijd hoeveel mensen ooit in hun loopbaan het gevoel hebben gehad vast te zitten in hun werk. Dat percentage ligt gemiddeld tussen de 60 tot 70 procent. Dit maakt duidelijk dat het geen uitzondering is. Veel medewerkers krijgen er op enig moment in hun carrière mee te maken.”
Onderzoeksinzichten:
- Ongeveer 1 op de 5 medewerkers zit op dit moment vast in het werk.
- 60 tot 70 procent ervaart dit op enig moment in de loopbaan.
- Mensen blijven gemiddeld 2,5 jaar in deze situatie.
- Ongeveer 1 op de 3 ontwikkelt uiteindelijk burn-outklachten.
Waarom blijven mensen zitten in een baan die niet meer bij hen past?
Als mensen ongelukkig zijn in hun werk, waarom vertrekken ze dan niet? Volgens zowel Feenstra-Verschure als Van Bergen heeft dat vooral te maken met zekerheid. Mensen houden vast aan wat ze kennen. Een vast salaris, een goed pensioen, vertrouwde collega’s of de zekerheid van een vaste aanstelling wegen vaak zwaarder dan de onzekerheid van verandering. Van Bergen ziet daarnaast dat veel medewerkers zichzelf onbewust beperken.
“Mensen denken vaak dat niemand op hen zit te wachten. Of dat hun kennis te specialistisch is voor een andere werkgever. In de praktijk blijkt dat vaak helemaal niet zo te zijn.”
Juist die overtuigingen zorgen ervoor dat mensen blijven zitten, terwijl de arbeidsmarkt vaak meer mogelijkheden biedt dan zij zelf denken.
De stille groep die organisaties niet zien
Het lastige is dat medewerkers die vastzitten in hun baan meestal niet direct opvallen. Ze melden zich vaak in eerste instantie niet ziek, halen hun deadlines en doen wat er van hen wordt gevraagd. Toch zijn er signalen die leidinggevenden serieus moeten nemen. Denk aan afnemende energie, minder initiatief, twijfel over de toekomst of het gevoel dat iemand vooral bezig is met volhouden in plaats van ontwikkelen. Volgens Feenstra-Verschure schuilt daarin een belangrijk risico.
“Mensen komen niet van de ene op de andere dag in een burn-out terecht. Daar gaat vaak een lange periode aan vooraf waarin ze eigenlijk al niet meer op hun plek zitten.”
Wat kost het organisaties als medewerkers ‘vastzitten’?
Wanneer medewerkers langdurig niet op hun plek zitten, heeft dat gevolgen voor de hele organisatie. De betrokkenheid neemt af. Talent wordt minder benut. Teams verliezen energie. En uiteindelijk neemt ook het risico op uitval toe. Feenstra-Verschure wijst erop dat organisaties vaak pas in actie komen wanneer iemand zich ziekmeldt. Daarmee missen zij een grote groep medewerkers die nog wel aanwezig zijn, maar al langere tijd niet meer floreren.
Van Bergen ziet datzelfde patroon in de praktijk. Veel mensen die hij begeleidt kijken achteraf met verbazing terug op hun situatie bij hun vorige werkgever.
“Ik hoor regelmatig: dit had ik eigenlijk jaren eerder moeten doen.”
Welke rol speelt leiderschap bij het ‘vastzitten’ van medewerkers? Volgens beide experts begint veel bij de relatie tussen medewerker en leidinggevende. Van Bergen ziet grote verschillen tussen managers. Sommige leidinggevenden merken direct wanneer iemand niet lekker in zijn vel zit en gaan daarover in gesprek. Bij anderen blijven signalen jarenlang onbesproken. Veiligheid is daarbij essentieel. Medewerkers moeten het gevoel hebben dat zij eerlijk kunnen praten over hun ambities, twijfels en toekomstplannen.
“Een goed gesprek gaat niet alleen over prestaties, maar ook over de vraag of iemand nog op de juiste plek zit.”
Volgens Feenstra-Verschure ligt daar een belangrijke kans voor organisaties die werk willen maken van duurzame inzetbaarheid.
Wat kunnen medewerkers doen als zij twijfelen over hun werk?
Volgens Feenstra-Verschure begint verandering met reflectie. Niet pas wanneer het misgaat, maar juist eerder. Zij adviseert medewerkers om regelmatig stil te staan bij vragen als:
- Krijg ik energie van mijn werk?
- Gebruik ik mijn talenten voldoende?
- Is dit het type organisatie dat bij mij past?
- Zou ik vandaag opnieuw voor deze baan kiezen?
Daarnaast helpt het om twijfels bespreekbaar te maken. Met een partner, een collega, een vriend of een coach. Vaak ontstaat beweging al doordat iemand hardop uitspreekt wat er speelt.
“Ga niet wachten tot je vastloopt. Het eerste gesprek met iemand die je vertrouwt kan al het begin zijn van verandering.”
Wat kunnen werkgevers doen?
Voor werkgevers ligt de uitdaging vooral in het creëren van een cultuur waarin ontwikkeling normaal is. Niet alleen tijdens een jaarlijks functioneringsgesprek, maar gedurende het hele jaar. Organisaties die investeren in talentontwikkeling, loopbaangesprekken en interne mobiliteit helpen medewerkers om tijdig nieuwe stappen te zetten. Dat vraagt soms ook om een andere manier van kijken. Niet iedere medewerker hoeft zijn hele carrière op dezelfde plek te blijven. Soms is beweging juist een teken van goed werkgeverschap. Zoals Van Bergen het treffend verwoordt:
“Ik wens eigenlijk iedereen een mobiliteitstraject toe. Niet omdat het moet, maar omdat het je helpt opnieuw naar jezelf, je talenten en je mogelijkheden te kijken.”
Gezond werken vraagt om reflectie
Een gezonde baan gaat over meer dan werkdruk, vitaliteit of verzuimpreventie, maar het gaat ook juist over de vraag of medewerkers nog op de juiste plek zitten. Voor medewerkers betekent dat regelmatig stilstaan bij hun eigen ontwikkeling en werkgeluk. Voor leidinggevenden betekent het aandacht hebben voor signalen en het voeren van eerlijke gesprekken. En voor organisaties; het creëren van een cultuur waarin beweging normaal is. Want gezond werken gaat niet alleen over vitaal blijven op de plek waar je zit. Soms begint gezond werken juist met de moed om in beweging te komen.
Van inzicht naar beweging
Arbeidsmobiliteit begint niet pas wanneer iemand uitvalt of moet vertrekken. Juist door eerder het gesprek aan te gaan, talenten zichtbaar te maken en medewerkers perspectief te bieden, kunnen organisaties veel uitval voorkomen.
Bij Geerts & Partners helpen we organisaties dagelijks bij vraagstukken rondom duurzame inzetbaarheid, arbeidsmobiliteit en loopbaanontwikkeling. Van strategisch advies tot individuele begeleiding.
